Peaks of the Balkans, około 190-kilometrowy szlak w górach na pograniczu Albanii, Kosowa i Czarnogóry, miał pomagać odbudować życie w wioskach zniszczonych przez wojnę i emigrację. Według najnowszych szacunków przeszło nim w ostatnim sezonie około 43 tysięcy osób. Sukces ma jednak drugą stronę: część miejsc zaczyna się zatłaczać, a inne wciąż stoją puste.

Szlak, który miał łączyć

Pętlę prowadzącą przez Góry Przeklęte wytyczono na początku lat 2010. jako transgraniczny projekt na rzecz pokoju i turystyki. Chodziło o to, by połączyć górskie społeczności rozdzielone przez wojny, stworzyć im źródła utrzymania i dać powód, żeby zostać we wsiach lub do nich wrócić. Całość to około dziesięciu dni marszu od schroniska do schroniska, a noclegi oferują rodzinne pensjonaty.

Z badania opublikowanego pod koniec 2025 roku w „Journal of Outdoor Recreation and Tourism” wynika, że szlak odwiedza rocznie około 43 tysięcy pieszych. Przed pandemią regionalne szacunki mówiły o około 20 tysiącach. Do górskich okolic trafia dzięki temu ponad 25 milionów euro rocznie, a dawne domy rodzinne, szałasy pasterskie i sezonowe osady coraz częściej zamieniają się w pensjonaty dla turystów.

Tłok w jednym miejscu, pustka w innym

Problemem jest nierówny rozkład ruchu. Sezon trwa mniej więcej od czerwca do września, czasem do początku października. W tym czasie w osadzie Dobërdol w północnej Albanii śniadanie w pensjonacie przypomina zawody w szybkości, a wokół budynku stoją namioty. Wystarczy jednak skręcić z głównej trasy, by przez wiele godzin nie spotkać nikogo oprócz krów i orła przednego.

Ricardo Fahrig z albańskiej firmy Zbulo, która organizuje wyprawy na tym szlaku od jego początków, ujmuje to tak:

„Nie chodzi o liczbę turystów, ale o ich rozłożenie” – mówi Fahrig.

Wąwóz Rugova w Kosowie, według jego szacunków, przyjmuje najwyżej 30 procent ruchu z Dobërdolu. Wielu turystów omija ten odcinek, bo część drogi biegnie asfaltem. Podobnie jest z popularną jednodniową trasą z Valbony do Thethu w Albanii, która stała się jedną z najpopularniejszych górskich tras w kraju.

Powrót do domu, który „umarł”

Dla mieszkańców turystyka bywa czymś więcej niż dodatkowym dochodem. Blendi Lajqi z Drelaja w Kosowie opowiada, że jego rodzina uciekła z wioski podczas wojny w latach 1998–1999, gdy dom spalono. Miał wtedy sześć lat. Przez około dwie dekady dom i ziemia były, jak mówi, „martwe”. Dziś rodzina prowadzi tam pensjonat, a pokój dla gości był kiedyś prowizorycznym szpitalem dla rannych bojowników UÇK.

Skender Selimaj z Valbony wrócił z Wielkiej Brytanii na początku lat 2000. W 2009 roku pomagał oczyszczać przełęcze i sam nosił w góry pierwsze drewniane drogowskazy. Dziś rolnicy mogą w dolinie lepiej sprzedawać sery, mięso, jaja i mleko, a dzieci uczą się angielskiego od przyjezdnych. Selimaj nie chce jednak, by dolinę zdominowały duże zewnętrzne inwestycje. Zależy mu na tym, by została czysta, zielona i lokalna.

Co to oznacza dla polskich turystów

Albania i Czarnogóra są dla wielu Polaków znanymi kierunkami wakacyjnymi, a trekking w głębi gór to ich mniej oczywista odsłona. Opisany szlak pokazuje, że wybór terminu i trasy ma znaczenie. Planując wyjazd poza szczyt sezonu lub wybierając mniej popularne odcinki, można zyskać spokój, a lokalnym gospodarzom pomóc w rozłożeniu ruchu.

Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne zasady przekraczania granic między trzema krajami oraz zadbać o ubezpieczenie turystyczne obejmujące wędrówki górskie. Trasa wymaga kondycji: dziennie to nawet kilkanaście kilometrów z długimi podejściami. Dobrze też zarezerwować noclegi z wyprzedzeniem, zwłaszcza w najpopularniejszych miejscach.

• Rozważ odcinki mniej uczęszczane, jak Wąwóz Rugova.
• Wybieraj pensjonaty prowadzone przez lokalne rodziny.
• Kupuj lokalne produkty: sery, mięso, jaja.

Źródło: Condé Nast Traveler – „Walking the Peaks of the Balkans, a Trekking Route With Community At Its Core”